Hướng nghiệp cùng con không bắt đầu bằng câu hỏi “Con sẽ chọn ngành nào?”, mà từ việc hiểu con là ai, con muốn sống như thế nào và cần chuẩn bị những gì. Khi ba mẹ đồng hành đúng cách, những cuộc trò chuyện về tương lai có thể trở thành cơ hội để con hiểu mình, tăng vốn sống và chủ động hơn với lựa chọn của bản thân.
Ba mẹ mong con có một công việc ổn định. Con có thể đang mơ về một nghề sáng tạo, một dự án kinh doanh hoặc một lĩnh vực mà gia đình chưa hiểu rõ. Cả hai đều quan tâm đến tương lai, nhưng lại nhìn tương lai từ những trải nghiệm khác nhau.
Dưới đây là 7 điều ba mẹ cần lưu ý khi đồng hành hướng nghiệp cùng con, giúp gia đình có thêm căn cứ để trao đổi, trải nghiệm và xây dựng hướng đi phù hợp.
Trước khi tìm một tên nghề, con cần hiểu điều mình quan tâm, những việc mình có thể làm, giá trị mình coi trọng và những năng lực còn cần rèn luyện.
Sở thích là một điểm bắt đầu, nhưng cần được kiểm chứng. Một bạn thích xem video về kinh doanh chưa chắc đã thích việc tìm khách hàng, tính chi phí hoặc xử lý phản hồi. Một bạn thích hình ảnh bác sĩ cũng cần tìm hiểu việc học, trách nhiệm và những áp lực thực tế của nghề.
Ba mẹ có thể cùng con trả lời:
Việc ba mẹ có thể làm: Cùng con ghi lại ba trải nghiệm gần đây theo ba cột: “Con thích gì – Con đã làm được gì – Con cần học thêm gì”. Những minh chứng nhỏ giúp việc tìm hiểu bản thân cụ thể hơn.
Kỳ vọng thường xuất phát từ tình yêu thương. Ba mẹ muốn con tránh những khó khăn mình từng trải qua, có thu nhập tốt và một cuộc sống vững vàng. Tuy nhiên, điều phù hợp với thế hệ trước cần được nhìn lại trong hoàn cảnh của con và yêu cầu nghề nghiệp hiện tại.
Nếu ba mẹ muốn con làm bác sĩ còn con muốn kinh doanh, gia đình nên tìm hiểu điều nằm sau mỗi lựa chọn. Ba mẹ mong sự ổn định, sự ghi nhận hay cơ hội giúp người? Con thích tạo ra sản phẩm, làm việc với khách hàng hay chỉ thích hình ảnh thành công?
Việc ba mẹ có thể làm: Mỗi bên viết ba lý do cho lựa chọn của mình, sau đó cùng tìm dữ liệu về công việc, quá trình học và năng lực cần có. Ba mẹ vẫn có thể trao đổi rõ điều kiện tài chính và giới hạn hỗ trợ của gia đình, đồng thời để con tham gia quyết định và chịu trách nhiệm.
Điểm số phản ánh một phần kết quả học tập trong những điều kiện cụ thể. Đó là dữ liệu quan trọng khi chọn ngành học, nhưng chưa thể hiện đầy đủ khả năng giao tiếp, tổ chức, sáng tạo, thực hành hay sự bền bỉ của con.
Điểm Toán tốt là một lợi thế cần tìm hiểu thêm, chưa đủ để kết luận con phù hợp với mọi nghề công nghệ hoặc tài chính. Ngược lại, kết quả học tập chưa nổi bật cũng không có nghĩa con thiếu tiềm năng.
Ba mẹ cần nhìn cả những việc con thực sự làm: con có tổ chức được một hoạt động, giải thích rõ một vấn đề, tạo ra sản phẩm hay kiên trì hoàn thành nhiệm vụ không?
Việc ba mẹ có thể làm: Đặt bảng điểm bên cạnh sản phẩm học tập, nhận xét của thầy cô và trải nghiệm của con. Từ đó, phân biệt điều con đang làm tốt, điều chưa được thử và điều cần đầu tư rèn luyện.
“Con chưa biết” có thể khiến ba mẹ sốt ruột. Nhưng đó cũng có thể là dấu hiệu con chưa có đủ thông tin, chưa được trải nghiệm hoặc đang sợ chọn sai.
Khi cuộc trò chuyện chỉ xoay quanh việc phải quyết định ngay, con dễ trả lời để làm ba mẹ yên tâm. Gia đình có một câu trả lời, nhưng chưa chắc đã có một lựa chọn được suy nghĩ kỹ.
Ba mẹ có thể mở đầu bằng: “Con đang băn khoăn điều gì?”, “Con đã hiểu phần nào về nghề này?” hoặc “Tuần này mình cùng tìm hiểu một điều nhé?”.
Việc ba mẹ có thể làm: Dành một khoảng thời gian cố định để nói chuyện về hướng nghiệp. Mỗi lần tập trung vào một câu hỏi và một việc tiếp theo, tránh biến mọi cuộc trò chuyện trong gia đình thành việc kiểm tra kế hoạch tương lai.
Một ngành được quan tâm nhiều có thể mang đến cơ hội, nhưng cơ hội cụ thể còn phụ thuộc vào vị trí công việc, năng lực, chất lượng đào tạo và khả năng thích nghi của người học.
Ba mẹ và con nên tìm hiểu công việc thực tế trước khi bị thuyết phục bởi tên ngành hoặc những câu chuyện thu nhập nổi bật.
Việc ba mẹ có thể làm: Chọn hai hoặc ba hướng nghề để so sánh theo cùng tiêu chí: công việc, yêu cầu học tập, chi phí chuẩn bị, môi trường làm việc và mức độ phù hợp với con. Với thông tin tuyển dụng hoặc thu nhập, cần kiểm tra thời điểm và nguồn dữ liệu.
Trải nghiệm giúp con có thêm căn cứ để hiểu mình và hiểu nghề. Con có thể bắt đầu từ những việc vừa sức: làm một dự án nhỏ, tham gia câu lạc bộ, phỏng vấn người làm nghề hoặc thử một nhiệm vụ gần với công việc mình quan tâm.
Ví dụ, nếu con muốn kinh doanh, con có thể thử xây dựng một kế hoạch bán sản phẩm nhỏ có sự giám sát của gia đình. Nếu con quan tâm nghề giáo viên, con có thể chuẩn bị một bài hướng dẫn cho em nhỏ để quan sát cách mình giải thích và hỗ trợ người khác.
Sau mỗi lần thử, gia đình cùng đúc kết: Con thích điều gì? Điều gì khó hơn dự đoán? Con cần học thêm gì? Con có muốn tiếp tục tìm hiểu không?
Việc ba mẹ có thể làm: Cùng con chọn một trải nghiệm trong tháng tới, thống nhất phạm vi an toàn, thời gian và chi phí. Ghi nhận việc con học được, kể cả khi con nhận ra nghề ấy chưa phù hợp.
Một bản đồ hướng nghiệp giúp con nối mong muốn với những bước chuẩn bị cụ thể. Bản đồ có thể thay đổi khi con có thêm trải nghiệm; giá trị của nó nằm ở việc giúp con biết mình cần làm gì tiếp theo.
Gia đình có thể bắt đầu từ năm phần:
Việc ba mẹ có thể làm: Cùng con lập kế hoạch 30 ngày gồm ba việc nhỏ, chẳng hạn đọc thông tin về hai nghề, trò chuyện với một người làm nghề và hoàn thành một sản phẩm thử. Con chủ động thực hiện; ba mẹ hỗ trợ nguồn lực và cùng nhìn lại tiến độ.
Con chưa biết thích nghề nào thì nên bắt đầu từ đâu?
Zumy Education: Hãy bắt đầu từ những hoạt động con quan tâm và những việc con đã làm. Gia đình cùng tìm một trải nghiệm vừa sức để có thêm dữ liệu, thay vì yêu cầu con chọn ngay một tên nghề.
Ba mẹ và con muốn hai hướng khác nhau thì làm thế nào?
Zumy Education: Cùng làm rõ lý do, tiêu chí và những điều mỗi bên đang lo. Sau đó, chọn một bước tìm hiểu thực tế cho từng hướng. Việc trao đổi sẽ có căn cứ hơn khi cả nhà cùng nhìn vào công việc, yêu cầu và điều kiện chuẩn bị.
Làm trắc nghiệm có đủ để chọn nghề không?
Zumy Education: Kết quả trắc nghiệm chỉ nên là một nguồn tham khảo. Con cần kết hợp với quan sát, trải nghiệm, năng lực học tập và tìm hiểu công việc thực tế; tránh dùng một kết quả để giới hạn những khả năng con chưa được thử.
Nếu con còn mơ hồ về hướng đi, hoặc gia đình đang khác nhau về kỳ vọng, ba mẹ có thể tìm hiểu MapUp – Thực hành lập trình bản đồ hướng nghiệp tại Zumy.
MapUp tạo không gian để con và cha mẹ kết nối việc hiểu bản thân với tìm hiểu nghề, nhận diện điều cần chuẩn bị và xây dựng những bước hành động ban đầu.
Chương trình có sự đồng hành của Ngọc Phương – Nhà hoạt động giáo dục, chuyên gia hướng nghiệp, đã tham gia hoạt động hướng nghiệp tại hàng trăm trường THCS và THPT, tác giả cuốn sách “Cùng con lập trình bản đồ cuộc đời”.
Ba mẹ có thể bắt đầu bằng việc chia sẻ tuổi của con, điều con đang quan tâm và băn khoăn lớn nhất của gia đình để Zumy tư vấn hướng tham gia phù hợp.
TÌM HIỂU MAPUP VÀ ĐĂNG KÝ TƯ VẤN CÙNG ZUMY
Hotline: 0368 467 167
Hiểu nghề – Hiểu mình – Định hướng – Kiến tạo.
Ba mẹ có thể giúp con bằng cách cùng đặt câu hỏi, tạo cơ hội trải nghiệm và hỗ trợ con thực hiện những bước chuẩn bị hôm nay. Từ đó, con dần có căn cứ để lựa chọn và chủ động xây dựng tương lai của mình.
Shine your own way
Công ty cổ phần Giáo dục ZUMY có Giấy phép ĐKKD số: 0111126093 do Sở kế hoạch và đầu tư TP Hà Nội cấp ngày 15/07/2025
Facebook
Youtube
Zalo
Phone