NHÂN SỰ MẤT ĐỘNG LỰC LÀM VIỆC VÌ CHƯA HIỂU MÌNH VÀ MẤT HƯỚNG PHÁT TRIỂN

Khoảng trống hướng nghiệp có thể dẫn đến làm trái nghề, mất động lực và liên tục nhảy việc. Nỗi đau của một người lao động đôi khi không bắt đầu từ công ty họ đang làm, mà từ rất lâu trước đó: họ đã bước vào thị trường lao động khi chưa từng hiểu mình phù hợp nghề gì, giỏi điều gì và muốn trở thành ai. Vì thế, họ đi làm nhưng không biết mình đang đi về đâu

18 tuổi chọn ngành.

22 tuổi tốt nghiệp.

23 tuổi bắt đầu đi làm.

25 tuổi đổi công ty.

27 tuổi bắt đầu tự hỏi:

Một nghịch lý đang tồn tại: chúng ta dành nhiều năm để chuẩn bị cho việc đi làm, nhưng không phải ai cũng từng được hướng dẫn một cách bài bản để hiểu nghề mình sẽ làm thực sự là gì.

Nhiều người chọn trường trước khi hiểu nghề. Chọn ngành dựa trên điểm thi, lời khuyên của gia đình, xu hướng xã hội hoặc hình dung khá mơ hồ về tương lai.

Sau đó họ bước vào doanh nghiệp.

Đến lúc ấy, nghề nghiệp mới hiện ra bằng những điều rất thực: KPI, khách hàng, deadline, báo cáo, doanh số, trách nhiệm, mâu thuẫn, áp lực và những công việc lặp lại mỗi ngày.

Và có người bắt đầu nhận ra:

Một người học kế toán rồi làm marketing chưa chắc đã là một vấn đề.

Một người học kỹ thuật rồi trở thành kinh doanh cũng không nhất thiết là chọn sai.

Điều đáng lo hơn là một người đang làm công việc mà chính họ cũng không hiểu:

Nếu không trả lời được những câu hỏi ấy, công việc rất dễ trở thành phương tiện kiếm sống thay vì một hành trình phát triển năng lực.

Sáng đi làm - Chiều về - Cuối tháng nhận lương - Rồi tiếp tục cho đến khi cảm giác chán xuất hiện.

Doanh nghiệp giao cho nhân sự một nhiệm vụ.

Người quản lý nhìn thấy nhiệm vụ ấy nằm trong một quy trình lớn hơn.

Nhưng nhân sự đôi khi chỉ nhìn thấy một đầu việc.

Một nhân viên marketing được yêu cầu viết 30 bài mỗi tháng nhưng chưa hiểu năng lực content sẽ dẫn mình đến vị trí nào.

Một nhân viên sale được giao 100 cuộc gọi nhưng chưa hiểu bán hàng đang rèn cho mình những năng lực gì.

Một nhân viên vận hành làm báo cáo hàng tuần nhưng không hiểu vì sao dữ liệu ấy quan trọng đối với hoạt động quản trị.

Khi một người chỉ nhìn thấy việc phải làm mà không nhìn thấy năng lực đang được hình thành, công việc rất dễ trở nên nhàm chán.

Và câu hỏi xuất hiện:

Bất kỳ nghề nào cũng có một giai đoạn khó.

Sale phải học cách chịu từ chối.

Marketing phải chịu áp lực về kết quả.

Nhân sự phải xử lý những mâu thuẫn con người.

Tài chính phải làm việc với số liệu và tính chính xác cao.

Quản lý phải chịu trách nhiệm cho kết quả của người khác.

Nhưng khi chưa hiểu bản chất nghề nghiệp, một người trẻ rất dễ gặp khó khăn rồi kết luận:

Sau đó họ chuyển việc.

Công việc tiếp theo xuất hiện những khó khăn khác.

Họ lại chuyển.

Nhảy việc khi đó không còn là chiến lược phát triển nghề nghiệp. Nó trở thành hành trình liên tục đi tìm một công việc “phù hợp”, trong khi chính người tìm kiếm chưa xác định được tiêu chuẩn của sự phù hợp là gì.

Một nhân sự từng rất nhiệt tình có thể dần trở nên bị động.

Họ không còn chủ động đề xuất.

Không muốn nhận thêm trách nhiệm.

Không còn hào hứng học hỏi.

Doanh nghiệp nhìn thấy thái độ.

Nhưng phía sau thái độ đôi khi là một câu hỏi nghề nghiệp chưa được giải đáp:

“Nếu tôi tiếp tục cố gắng ở đây thì tôi sẽ trở thành ai?”

Đây là điểm rất quan trọng.

Con người có thể chịu khó khăn nếu họ biết khó khăn đó đang đưa mình đến đâu.

Một người học lái xe chấp nhận hàng trăm lần tập vì biết mục tiêu là có thể tự lái.

Một vận động viên chấp nhận những bài tập lặp lại vì biết mình đang chuẩn bị cho giải đấu.

Nhưng một nhân sự phải thực hiện hàng trăm nhiệm vụ mà không nhìn thấy con đường nghề nghiệp phía trước sẽ rất khó duy trì động lực dài hạn.

Có những lần chuyển việc rất cần thiết.

Một người có thể chuyển sang môi trường tốt hơn, nghề phù hợp hơn hoặc một cơ hội giúp họ phát triển nhanh hơn.

Đó là dịch chuyển nghề nghiệp có chủ đích.

Nhưng cũng có một kiểu dịch chuyển khác:

Chán → nghỉ.

Áp lực → nghỉ.

Không hợp quản lý → nghỉ.

Thu nhập chưa như mong muốn → nghỉ.

Sang nơi mới một thời gian → tiếp tục chán.

Nếu sau mỗi lần chuyển việc, người lao động vẫn chưa hiểu mình hơn, chưa xác định năng lực lõi và chưa xây dựng được lộ trình nghề nghiệp, họ chỉ đang thay đổi nơi làm việc chứ chưa chắc đang tiến lên trong sự nghiệp.

Đây có lẽ là một trong những nhận thức cần thay đổi.

Chúng ta thường xem hướng nghiệp là việc dành cho học sinh lớp 9 hoặc lớp 12.

Nhưng thực tế, con người cần liên tục trả lời các câu hỏi nghề nghiệp ở nhiều giai đoạn:

15–18 tuổi: Tôi có những khả năng và hứng thú nào?

18–22 tuổi: Tôi nên chuẩn bị năng lực nào cho nghề?

22–25 tuổi: Tôi thực sự phù hợp với vị trí nào?

25–30 tuổi: Tôi muốn trở thành chuyên gia hay quản lý?

Sau 30 tuổi: Tôi đang xây dựng sự nghiệp nào và giá trị nghề nghiệp của mình là gì?

Như vậy, hướng nghiệp không đơn giản là chọn một nghề.

Hướng nghiệp là khả năng quản trị hành trình nghề nghiệp của chính mình.

Doanh nghiệp không thể quay ngược thời gian để hướng nghiệp cho nhân sự từ tuổi 15.

Nhưng doanh nghiệp có thể giúp họ bắt đầu lại từ hiện tại.

Thay vì chỉ có:

doanh nghiệp có thể bổ sung một lớp quan trọng:

Nhân sự cần hiểu:

“Tôi đang làm nghề gì?”

“Nghề này đòi hỏi những năng lực nào?”

“Tôi đang ở cấp độ nào?”

“Khoảng trống của tôi nằm ở đâu?”

“Nếu phát triển tốt, 2–3 năm nữa tôi có thể đảm nhiệm vai trò nào?”

Khi trả lời được những câu hỏi đó, một nhiệm vụ nhỏ hôm nay có thể được nhìn bằng một ý nghĩa hoàn toàn khác.

Mục tiêu cuối cùng của hướng nghiệp cho người trưởng thành không phải khiến nhân sự ở lại doanh nghiệp bằng mọi giá.

Ngược lại, doanh nghiệp cần giúp mỗi người đủ hiểu mình để xác định:

Nếu phù hợp – tôi cần phát triển thế nào?

Nếu chưa đủ năng lực – tôi cần học gì?

Nếu không phù hợp – tôi cần dịch chuyển ra sao?

Một người hiểu nghề và hiểu mình sẽ có khả năng đưa ra lựa chọn nghề nghiệp có trách nhiệm hơn.

Và khi lựa chọn ở lại, sự ở lại ấy không chỉ vì lương.

Đó là một lựa chọn có ý thức cho tương lai.

Có những người trẻ không thiếu năng lực.

Họ chỉ thiếu một bản đồ.

Họ bước vào thị trường lao động, nhận một công việc rồi cố gắng hoàn thành những nhiệm vụ được giao nhưng chưa từng thực sự được giúp để nhìn thấy toàn bộ con đường nghề nghiệp phía trước.

Khi không biết mình đang đi đâu, rất khó yêu cầu một người kiên trì với hành trình.

Vì vậy, trước khi hỏi:

Có lẽ chúng ta cần đặt thêm một câu hỏi:

Hướng nghiệp vì thế không nên kết thúc ở cánh cổng đại học.

Nó cần tiếp tục trong chính doanh nghiệp – nơi một con người biến kiến thức thành năng lực, năng lực thành nghề nghiệp và nghề nghiệp thành tương lai của chính mình.

Hotline: 0967 215 499 – 0368 467 167